หุบเขาทะเลทรายยามเย็น ท้องฟ้ามีจุดดำเล็กๆ จำนวนมากอยู่ไกลลิบ

ซูเราะฮ์อัลฟีล เรื่องกองทัพช้างกับฝูงนก เล่าให้เด็กฟังได้

ซูเราะฮ์อัลฟีล คือบทที่ 105 ของอัลกุรอาน เล่าเรื่องกองทัพที่มีช้างยกมาจะทำลายกะอ์บะฮ์ที่มักกะฮ์ แต่ฝูงนกนับไม่ถ้วนบินมาโปรยหินใส่ จนกองทัพพังทั้งกอง สั้นแค่ 5 อายะฮ์ เป็นซูเราะฮ์ที่มุสลิมส่วนใหญ่คุ้นเคยและท่องจำได้ตั้งแต่ยังเด็ก

บ้านหลังนั้นคือบ้านอะไร

กลางหุบเขาแห้งๆ ที่เมืองมักกะฮ์ มีบ้านหลังหนึ่งรูปทรงเหมือนกล่องสี่เหลี่ยม เรียบง่าย ไม่มีลวดลายหรูหรา คนเรียกบ้านหลังนี้ว่า กะอ์บะฮ์

อัลกุรอานบอกว่า นี่คือบ้านหลังแรกที่ถูกตั้งขึ้นให้มนุษย์ใช้เคารพพระเจ้า

إِنَّ أَوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنَّاسِ لَلَّذِى بِبَكَّةَ مُبَارَكًا وَهُدًى لِّلْعَـٰلَمِينَ

ความหมาย แท้จริงบ้านหลังแรกที่ถูกตั้งขึ้นสำหรับมนุษย์ (เพื่อการอิบาดะฮฺ) นั้นคือบ้านที่มักกะฮฺ โดยเป็นที่ที่ถูกให้มีความจำเริญ และเป็นที่แนะนำแก่ประชาชาติทั้งหลาย

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Ali 'Imran 3:96)

นานมาแล้ว นบีอิบรอฮีมกับลูกชาย นบีอิสมาอีล ช่วยกันยกฐานบ้านหลังนี้ขึ้น ทำเสร็จแล้วทั้งสองขอพระเจ้าว่า ขอให้รับงานของเราด้วย

وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَٰهِـۧمُ ٱلْقَوَاعِدَ مِنَ ٱلْبَيْتِ وَإِسْمَـٰعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّآ ۖ إِنَّكَ أَنتَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْعَلِيمُ

ความหมาย และจงรำลึกถึงขณะที่อิบรอฮีมและอิสมาอีล ได้ก่อฐานของบ้านหลังนั้น ให้สูงขึ้น (ทั้งสองได้กล่าววิงวอนว่า) ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้าของพวกข้าพระองค์โปรดรับ (งาน) จากพวกข้าพระองค์ด้วยเถิด แท้จริงพระองค์นั้นทรงได้ยินและทรงรอบรู้

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Al-Baqarah 2:127)

ทุกวันนี้ มุสลิมทั่วโลกหันหน้าไปทางกะอ์บะฮ์ตอนละหมาด ไม่ว่าจะอยู่ที่ไหน

กองทัพช้างยกมาทำอะไร

เวลาผ่านไปนานมาก วันหนึ่งมีกองทัพใหญ่เดินทางมาที่มักกะฮ์ กองทัพนี้แปลกกว่ากองทัพไหน เพราะมีช้างมาด้วย

ช้างตัวใหญ่ เดินช้าแต่หนักแน่น ทุกก้าวทำให้พื้นทรายสั่น ฝุ่นตลบไปทั้งขอบฟ้า

พวกเขามีแผนเดียว คือทำลายกะอ์บะฮ์ บ้านที่คนเคารพพระเจ้ามาตั้งแต่สมัยนบีอิบรอฮีม

ตำราประวัติศาสตร์บันทึกว่า แม่ทัพชื่ออับเราะฮะฮ์ ผู้ปกครองเยเมนในตอนนั้น แต่อัลกุรอานไม่ได้เอ่ยชื่อเขาเลย เรียกพวกเขาแค่ว่า "พวกเจ้าของช้าง" เพราะสิ่งที่อยากให้เราจำ ไม่ใช่ว่าเขาเป็นใคร แต่คือเกิดอะไรขึ้นกับแผนของพวกเขา

แล้วฝูงนกมาจากไหน

ตอนที่ดูเหมือนไม่มีใครหยุดกองทัพนี้ได้ ท้องฟ้าก็ค่อยๆ มืดลง

ไม่ใช่เมฆ แต่เป็นนก บินมาเป็นฝูงๆ ฝูงแล้วฝูงเล่า เต็มฟ้า

นกแต่ละตัวคาบก้อนหินเล็กๆ ที่ทำจากดินแข็ง แล้วปล่อยลงมาใส่กองทัพ

กองทัพที่ใหญ่ขนาดนั้น จบลงเหมือนใบไม้ที่ถูกสัตว์กินจนเหลือแต่เศษ

นี่คือทั้ง 5 อายะฮ์ของซูเราะฮ์อัลฟีล อ่านแล้วจะเห็นว่าอัลกุรอานเล่าเรื่องนี้ด้วยคำถาม "เจ้าไม่เห็นหรือ" เหมือนชวนให้เรานึกภาพตาม

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَـٰبِ ٱلْفِيلِ ﴿١﴾ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِى تَضْلِيلٍ ﴿٢﴾ وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ ﴿٣﴾ تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ ﴿٤﴾ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍۭ ﴿٥﴾

อ่านว่า (1) อะลัม ตะเราะ ไกฟะ ฟะอะละ ร็อบบุกะ บิอัศฮาบิลฟีล (2) อะลัม ยัจญ์อัล ไกดะฮุม ฟี ตัฎลีล (3) วะอัรสะละ อะลัยฮิม ฏ็อยร็อน อะบาบีล (4) ตัรมีฮิม บิหิญาเราะติม มิน สิจญีล (5) ฟะญะอะละฮุม กะอัศฟิม มะอ์กูล

ความหมาย (1) เจ้าไม่เห็นดอกหรือว่า พระเจ้าของเจ้าได้กระทำกับพวกเจ้าของช้างอย่างไร (2) พระองค์มิได้ทรงทำให้แผนการณ์ของพวกเขาสูญสิ้นดอกหรือ (3) และได้ทรงส่งนกเป็นฝูงๆ ลงมาบนพวกเขา (4) มันได้ขว้างพวกเขาด้วยหินที่ทำด้วยดินแข็ง (5) แล้วพระองค์ทรงทำให้พวกเขาเป็นเช่นใบไม้ที่ถูก (สัตว์) กิน

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Al-Fil 105:1-5)

ทำไมปีนั้นถูกเรียกว่า ปีช้าง

เรื่องนี้ใหญ่จนคนอาหรับสมัยนั้นใช้นับปี ตำราประวัติศาสตร์อิสลามบันทึกว่า ท่านนบีมูฮัมหมัด (ศ็อลฯ) เกิดในปีเดียวกันนี้ คนจึงเรียกปีนั้นว่า "ปีช้าง"

หลายสิบปีต่อมา ตอนที่ท่านนบีกลับเข้ามักกะฮ์ได้สำเร็จ ท่านยืนพูดต่อหน้าผู้คน และเปิดด้วยการพูดถึงเรื่องนี้ ว่าอัลลอฮ์กันช้างไว้ไม่ให้เข้ามักกะฮ์

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ، فَحَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ حَبَسَ عَنْ مَكَّةَ الْفِيلَ، وَسَلَّطَ عَلَيْهَا رَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ كَانَ قَبْلِي، وَإِنَّهَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَإِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لأَحَدٍ بَعْدِي، فَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهَا وَلاَ يُخْتَلَى شَوْكُهَا، وَلاَ تَحِلُّ سَاقِطَتُهَا إِلاَّ لِمُنْشِدٍ، وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهْوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ، إِمَّا أَنْ يُفْدَى، وَإِمَّا أَنْ يُقِيدَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ الْعَبَّاسُ إِلاَّ الإِذْخِرَ، فَإِنَّا نَجْعَلُهُ لِقُبُورِنَا وَبُيُوتِنَا‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِلاَّ الإِذْخِرَ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ أَبُو شَاهٍ ـ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ ـ فَقَالَ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اكْتُبُوا لأَبِي شَاهٍ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ لِلأَوْزَاعِيِّ مَا قَوْلُهُ اكْتُبُوا لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ هَذِهِ الْخُطْبَةَ الَّتِي سَمِعَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

ความหมาย (ตัดตอน) ตอนที่อัลลอฮ์ให้ท่านนบีได้ชัยชนะที่มักกะฮ์ ท่านลุกขึ้นพูดต่อหน้าผู้คน สรรเสริญอัลลอฮ์ แล้วบอกว่า อัลลอฮ์กันช้างไว้ไม่ให้เข้ามักกะฮ์ และให้รอซูลของพระองค์กับผู้ศรัทธาได้ดูแลเมืองนี้ การสู้รบในมักกะฮ์ไม่เคยเป็นที่อนุญาตสำหรับใครก่อนหน้าฉัน และจะไม่เป็นที่อนุญาตสำหรับใครหลังจากฉัน

(บันทึกโดย อัลบุคอรี หมายเลข 2434 · หลักฐานถูกต้อง เศาะฮีห์)

หลังเรื่องช้าง มักกะฮ์เป็นอย่างไร

ซูเราะฮ์ที่ต่อจากอัลฟีลในอัลกุรอานคือซูเราะฮ์กุเรช ชื่อของชนเผ่าที่อยู่ในมักกะฮ์ เล่าต่อว่าพวกเขาได้เดินทางค้าขายอย่างปลอดภัย ทั้งหน้าหนาวและหน้าร้อน มีอาหาร ไม่ต้องกลัว

แล้วก็ชวนให้พวกเขาเคารพพระเจ้าของบ้านหลังนี้ ผู้ที่ปกป้องพวกเขามาตลอด

لِإِيلَـٰفِ قُرَيْشٍ ﴿١﴾ إِۦلَـٰفِهِمْ رِحْلَةَ ٱلشِّتَآءِ وَٱلصَّيْفِ ﴿٢﴾ فَلْيَعْبُدُوا۟ رَبَّ هَـٰذَا ٱلْبَيْتِ ﴿٣﴾ ٱلَّذِىٓ أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَءَامَنَهُم مِّنْ خَوْفٍۭ ﴿٤﴾

ความหมาย (1) เพื่อให้ความคุ้นเคยแก่ชาวกุเรช (2) เพื่อให้ความคุ้นเคยแก่พวกเขา ในการเดินทางในฤดูหนาว (ไปเยเมน) และฤดูร้อน (ไปชาม) (3) ดังนั้น จงให้พวกเขาเคารพภักดีพระเจ้าแห่งบ้านหลังนี้เถิด (คืออัลกะอฺบะฮฺ) (4) ผู้ทรงให้อาหารแก่พวกเขาให้พ้นจากความหิว และทรงให้ความปลอดภัยแก่พวกเขาให้พ้นจากความหวาดกลัว

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Quraysh 106:1-4)

ข้อคิดจากเรื่องนี้

  • ใหญ่แค่ไหนก็แพ้ได้ ช้างทั้งกองทัพแพ้นกตัวเล็กๆ ถ้าพระเจ้าไม่อนุญาต
  • อย่าภูมิใจกับความแข็งแรงของตัวเองจนคิดร้ายกับคนอื่น
  • สิ่งที่พระเจ้ารัก พระองค์ดูแลเอง แม้คนรอบตัวจะตัวเล็กและไม่มีอาวุธ
  • เรื่องราวในอัลกุรอานเล่าสั้น แต่ให้เรานึกภาพตามและคิดต่อเอง

คำถามที่พบบ่อย

อัลฟีลแปลว่าอะไร

อัลฟีลแปลว่า ช้าง เป็นชื่อซูเราะฮ์ที่ 105 ของอัลกุรอาน มีทั้งหมด 5 อายะฮ์

นกอะบาบีลคือนกอะไร

อัลกุรอานไม่ได้บอกว่าเป็นนกชนิดไหน คำว่า อะบาบีล หมายถึงมาเป็นฝูงๆ ต่อเนื่องกัน ไม่ใช่ชื่อพันธุ์นก

ใครเป็นแม่ทัพของกองทัพช้าง

ตำราประวัติศาสตร์บันทึกว่าชื่ออับเราะฮะฮ์ ผู้ปกครองเยเมนในตอนนั้น ส่วนอัลกุรอานไม่ได้เอ่ยชื่อ เรียกแค่ว่าพวกเจ้าของช้าง เพราะบทเรียนอยู่ที่สิ่งที่เกิดขึ้น ไม่ได้อยู่ที่ตัวคน

ทำไมเด็กมุสลิมท่องซูเราะฮ์อัลฟีลกันเยอะ

เพราะสั้นแค่ 5 อายะฮ์ จังหวะเสียงคล้องจองกัน และเป็นเรื่องที่นึกภาพตามได้ง่าย ใช้อ่านในละหมาดได้ด้วย

เรื่องช้างเกี่ยวกับท่านนบีมูฮัมหมัดยังไง

ตำราประวัติศาสตร์อิสลามบันทึกว่าท่านนบีเกิดในปีเดียวกัน และท่านเองก็ยกเรื่องนี้ขึ้นพูดตอนกลับเข้ามักกะฮ์ได้สำเร็จ

แหล่งอ้างอิง