ทะเลทรายยามพลบค่ำ มีเส้นทางเดินทอดยาวไปใต้ท้องฟ้าเต็มไปด้วยดาว

นบี 25 ท่าน ในอัลกุรอาน มีใครบ้าง สรุปประวัติสั้นๆ

นบี 25 ท่าน คือคนที่พระเจ้าส่งมาสอนมนุษย์ และอัลกุรอานเอ่ยชื่อไว้ตรงๆ เริ่มจากนบีอาดัม มนุษย์คนแรก ไปจนถึงท่านนบีมูฮัมหมัด (ศ็อลฯ) นบีท่านสุดท้าย แต่ละท่านมีเรื่องของตัวเอง แต่สอนเรื่องเดียวกัน

ลองนึกภาพครูหลายคนที่มาสอนคนละยุค คนละเมือง ใช้ภาษาต่างกัน แต่บทเรียนแรกเหมือนกันทุกห้อง คือให้เคารพพระเจ้าองค์เดียว และทำดีต่อกัน นั่นคือเรื่องของบรรดานบี

หน้านี้เป็นหน้ารวมของซีรีส์ประวัติบรรดานบี เล่าย่อทีละท่าน ตอนเต็มของแต่ละท่านจะทยอยตามมา

นบีคือใคร

นบีคือคนธรรมดาที่พระเจ้าเลือก ให้รับคำสอนแล้วนำไปบอกคนรอบตัว ท่านกินข้าว เดินตลาด มีครอบครัวเหมือนเรา ต่างกันตรงที่ได้รับคำสอนจากพระเจ้า

อัลกุรอานบอกว่า พระเจ้าส่งผู้สอนไปทุกชนชาติ ไม่มีกลุ่มไหนถูกทิ้งไว้โดยไม่มีใครเตือน

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِى كُلِّ أُمَّةٍ رَّسُولًا أَنِ ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّهَ وَٱجْتَنِبُوا۟ ٱلطَّـٰغُوتَ ۖ فَمِنْهُم مَّنْ هَدَى ٱللَّهُ وَمِنْهُم مَّنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ ٱلضَّلَـٰلَةُ ۚ فَسِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ كَانَ عَـٰقِبَةُ ٱلْمُكَذِّبِينَ

ความหมาย และโดยแน่นอน เราได้ส่งร่อซูลมาในทุกประชาชาติ (โดยบัญชาว่า) พวกท่านจงเคารพภักดีอัลลอฮฺ และจงหลีกหนีให้ห่างจากพวกเจว็ด ดังนั้น ในหมู่พวกเขามีผู้ที่อัลลอฮฺทรงชี้แนะทางให้และในหมู่พวกเขามีผู้ที่การหลงผิดคู่ควรแก่เขา ฉะนั้น พวกเจ้าจงตระเวนไปในแผ่นดิน แล้วจงดูว่าบั้นปลายของผู้ปฏิเสธนั้นเป็นเช่นใด

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ An-Nahl 16:36)

ในภาษาอาหรับมีอีกคำหนึ่งคือ รอซูล แปลว่าผู้ถูกส่งมา มักหมายถึงนบีที่ได้รับคำสอนชุดใหม่ไปประกาศกับกลุ่มชน รอซูลทุกท่านเป็นนบี แต่นบีไม่ได้เป็นรอซูลทุกท่าน

นบีมีแค่ 25 ท่านหรือเปล่า

ไม่ใช่ 25 คือจำนวนที่อัลกุรอานเอ่ยชื่อ ยังมีนบีอีกมากที่ไม่ได้เล่าไว้ อัลลอฮ์บอกท่านนบีตรงๆ ว่ามีบางท่านที่เล่าให้ฟังแล้ว และมีบางท่านที่ไม่ได้เล่า

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلًا مِّن قَبْلِكَ مِنْهُم مَّن قَصَصْنَا عَلَيْكَ وَمِنْهُم مَّن لَّمْ نَقْصُصْ عَلَيْكَ ۗ وَمَا كَانَ لِرَسُولٍ أَن يَأْتِىَ بِـَٔايَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ ۚ فَإِذَا جَآءَ أَمْرُ ٱللَّهِ قُضِىَ بِٱلْحَقِّ وَخَسِرَ هُنَالِكَ ٱلْمُبْطِلُونَ

ความหมาย และโดยแน่นอน เราได้ส่งบรรดารอซูลมาก่อนหน้าเจ้าบางคนในหมู่พวกเขามีผู้ที่เราบอกเล่าแก่เจ้า และบางคนในหมู่พวกเขามีผู้ที่เรามิได้บอกเล่าแก่เจ้า และไม่บังควรแก่รอซูลที่จะนำสัญญาณใด ๆ มาเว้นแต่ด้วยอนุมัติของอัลลอฮฺ ดังนั้นเมื่อพระบัญชาของอัลลอฮฺมาถึงเรื่องนั้นก็จะถูกตัดสินด้วยความยุติธรรม และขณะนั้นบรรดาผู้กล่าวเท็จก็จะขาดทุนอย่างย่อยยับ

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Ghafir 40:78)

ตัวเลขรวมที่เห็นแชร์กันตามเน็ต เช่น 124,000 ท่าน มาจากหลักฐานที่นักวิชาการยังเห็นต่างกันว่าเชื่อถือได้แค่ไหน หน้านี้จึงยึดเฉพาะ 25 ท่านที่มีชื่อในอัลกุรอาน

รายชื่อนบี 25 ท่าน มีใครบ้าง

เรียงตามลำดับที่นิยมใช้สอนเด็ก ซึ่งใกล้เคียงลำดับเวลา แต่ไม่ได้เป๊ะทุกท่าน

  1. อาดัม มนุษย์คนแรก เคยพลาดทำผิด แล้วรีบขอโทษพระเจ้า พระเจ้าให้อภัย
  2. อิดรีส คนซื่อตรง อัลกุรอานบอกว่าพระเจ้ายกท่านไว้ในที่สูง
  3. นูห์ สอนกลุ่มชนอยู่ 950 ปี คนฟังน้อยมาก จนเกิดน้ำท่วมใหญ่ ท่านกับผู้ศรัทธารอดด้วยเรือ
  4. ฮูด ถูกส่งไปหากลุ่มชนอ๊าด ชวนให้เลิกบูชาสิ่งอื่นนอกจากพระเจ้า
  5. ศอลิห์ ถูกส่งไปหากลุ่มชนษะมูด มาพร้อมอูฐตัวเมียที่เป็นสัญญาณจากพระเจ้า
  6. อิบรอฮีม ทุบรูปปั้นที่คนบูชา จนถูกโยนลงกองไฟ แต่ไฟกลับเย็นลง
  7. ลูฏ อยู่ยุคเดียวกับนบีอิบรอฮีม เตือนเมืองของท่านให้เลิกทำความชั่ว
  8. อิสมาอีล ลูกชายนบีอิบรอฮีม อัลกุรอานยกว่าเป็นคนอดทน
  9. อิสฮาก ลูกชายอีกคนของนบีอิบรอฮีม
  10. ยะอ์กูบ ลูกของนบีอิสฮาก และเป็นพ่อของนบียูซุฟ
  11. ยูซุฟ ถูกพี่ๆ ทิ้งลงบ่อตอนเด็ก โตมาได้ดูแลคลังอาหารของอียิปต์ แล้วให้อภัยพี่ๆ
  12. อัยยูบ ป่วยหนักอยู่นาน แต่ไม่เลิกหันหาพระเจ้า จนเป็นตัวอย่างของความอดทน
  13. ชุอัยบ์ ถูกส่งไปเมืองมัดยัน เตือนพ่อค้าให้เลิกโกงตาชั่ง
  14. มูซา เผชิญหน้าฟิรอูนกษัตริย์อียิปต์ พาผู้คนข้ามทะเลที่แยกออก
  15. ฮารูน พี่ชายนบีมูซา คอยช่วยพูดและช่วยงานน้อง
  16. ซุลกิฟล์ อัลกุรอานยกว่าอยู่ในกลุ่มคนอดทน เล่าเรื่องไว้น้อยมาก
  17. ดาวูด ได้รับคัมภีร์ซะบูร
  18. สุลัยมาน ลูกนบีดาวูด เป็นกษัตริย์ที่ฟังภาษานกและมดเข้าใจ
  19. อิลยาส เตือนกลุ่มชนให้เลิกบูชารูปปั้น
  20. อัลยะสะอ์ อัลกุรอานยกว่าอยู่ในกลุ่มคนดีเลิศ
  21. ยูนุส อยู่ในท้องปลาใหญ่ ร้องขอโทษพระเจ้ากลางความมืด แล้วพระเจ้าช่วยให้รอด
  22. ซะกะรียา ขอพระเจ้าให้มีลูกตอนแก่ แล้วพระเจ้าตอบรับ
  23. ยะห์ยา ลูกที่พระเจ้าให้นบีซะกะรียา
  24. อีซา เกิดจากมัรยัมโดยไม่มีพ่อ และพูดได้ตั้งแต่ยังเป็นทารก
  25. มูฮัมหมัด นบีท่านสุดท้าย ผู้ได้รับอัลกุรอาน

ชื่อนบีอยู่ตรงไหนในอัลกุรอาน

ชื่อนบี 18 ท่านอยู่ในช่วงเดียวกัน ติดกัน 4 อายะฮ์ในซูเราะฮ์อัลอันอาม ใครอยากเห็นด้วยตาว่ามีชื่อใครบ้าง เปิดตรงนี้ได้เลย

وَتِلْكَ حُجَّتُنَآ ءَاتَيْنَـٰهَآ إِبْرَٰهِيمَ عَلَىٰ قَوْمِهِۦ ۚ نَرْفَعُ دَرَجَـٰتٍ مَّن نَّشَآءُ ۗ إِنَّ رَبَّكَ حَكِيمٌ عَلِيمٌ ﴿٨٣﴾ وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ إِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ ۚ كُلًّا هَدَيْنَا ۚ وَنُوحًا هَدَيْنَا مِن قَبْلُ ۖ وَمِن ذُرِّيَّتِهِۦ دَاوُۥدَ وَسُلَيْمَـٰنَ وَأَيُّوبَ وَيُوسُفَ وَمُوسَىٰ وَهَـٰرُونَ ۚ وَكَذَٰلِكَ نَجْزِى ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿٨٤﴾ وَزَكَرِيَّا وَيَحْيَىٰ وَعِيسَىٰ وَإِلْيَاسَ ۖ كُلٌّ مِّنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿٨٥﴾ وَإِسْمَـٰعِيلَ وَٱلْيَسَعَ وَيُونُسَ وَلُوطًا ۚ وَكُلًّا فَضَّلْنَا عَلَى ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿٨٦﴾

ความหมาย (83) และนั่นคือ หลักฐานของเราที่ได้ให้มันแก่อิบรอฮีม โดยมีฐานะเหนือกลุ่มชนของเขา เราจะยกขึ้นหลายขั้น ผู้ที่เราประสงค์ แท้จริงพระเจ้าของเจ้านั้น เป็นผู้ทรงปรีชาญาณ ผู้ทรงรอบรู้ (84) และเราได้ให้แก่เขา ซึ่งอิสฮาก และยะอฺกูบ ทั้งหมดนั้นเราได้แนะนำแล้ว และนูฮฺเราก็ได้แนะนำแล้วแต่ก่อนโน้น และจากลูกหลานของเขานั้น คือ ดาวูด และสุลัยมาน และอัยยูบ และยูซุฟ และมูซา และฮารูน และในทำนองนั้นแหละ เราจะตอบแทนแก่ผู้กระทำดีทั้งหลาย (85) และซะกะรียา และยะฮฺยา และอีซา และอิลยาส ทุกคนนั้นอยู่ในหมู่คนดี (86) และอิสมาอีล และอัล-ยะสะอฺ และยูนุส และลูฏ แต่ละคนนั้น เราได้ให้ดีเด่นเหนือกว่าประชาชาติทั้งหลาย

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Al-An'am 6:83-86)

อีก 6 ท่านกระจายอยู่ในซูเราะฮ์อื่น เปิดอ่านตามเลขนี้ได้

  • นบีอาดัม · ซูเราะฮ์อาลิอิมรอน 3:33
  • นบีอิดรีส · ซูเราะฮ์มัรยัม 19:56
  • นบีฮูด · ซูเราะฮ์อัลอะอ์รอฟ 7:65
  • นบีศอลิห์ · ซูเราะฮ์อัลอะอ์รอฟ 7:73
  • นบีชุอัยบ์ · ซูเราะฮ์อัลอะอ์รอฟ 7:85
  • นบีซุลกิฟล์ · ซูเราะฮ์อัลอัมบิยาอ์ 21:85

และท่านนบีมูฮัมหมัด ถูกเรียกว่าคนสุดท้ายแห่งบรรดานบี

مَّا كَانَ مُحَمَّدٌ أَبَآ أَحَدٍ مِّن رِّجَالِكُمْ وَلَـٰكِن رَّسُولَ ٱللَّهِ وَخَاتَمَ ٱلنَّبِيِّـۧنَ ۗ وَكَانَ ٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمًا

ความหมาย มุฮัมมัดมิได้เป็นบิดาผู้ใดในหมู่บุรุษของพวกเจ้า แต่เป็นรอซูลของอัลลอฮฺและคนสุดท้ายแห่งบรรดานบีและอัลลอฮฺนั้นทรงรอบรู้ทุกสิ่ง

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Al-Ahzab 33:40)

นบี 5 ท่านที่อดทนเป็นพิเศษคือใคร

อัลกุรอานพูดถึงกลุ่มรอซูลที่ใจแน่วแน่ที่สุด และบอกท่านนบีให้อดทนแบบเดียวกับพวกท่าน

فَٱصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُو۟لُوا۟ ٱلْعَزْمِ مِنَ ٱلرُّسُلِ وَلَا تَسْتَعْجِل لَّهُمْ ۚ كَأَنَّهُمْ يَوْمَ يَرَوْنَ مَا يُوعَدُونَ لَمْ يَلْبَثُوٓا۟ إِلَّا سَاعَةً مِّن نَّهَارٍۭ ۚ بَلَـٰغٌ ۚ فَهَلْ يُهْلَكُ إِلَّا ٱلْقَوْمُ ٱلْفَـٰسِقُونَ

ความหมาย ดังนั้นเจ้าจงอดทนดังเช่นบรรดาผู้ตั้งจิตมั่นแห่งรอซูลทั้งหลาย ได้อดทนมาก่อนแล้ว และอย่ารีบเร่ง (ให้มีการลงโทษ) แก่พวกเขา วันที่พวกเขาจะเห็นสิ่งที่ถูกสัญญาไว้แก่พวกเขานั้น ประหนึ่งว่า พวกเขามิได้พำนักอยู่ในโลกนี้ เว้นแต่เพียงชั่วครู่หนึ่งยามกลางวันเท่านั้น นี่คือการประกาศตักเตือน ดังนั้นความหายนะจะไม่ประสบแก่ผู้ใดนอกจากหมู่ชนผู้ฝ่าฝืนเท่านั้น

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Al-Ahqaf 46:35)

นักวิชาการส่วนใหญ่บอกว่ากลุ่มนี้มี 5 ท่าน คือ นูห์ อิบรอฮีม มูซา อีซา และมูฮัมหมัด ทั้ง 5 ชื่อนี้อยู่ด้วยกันในอายะฮ์เดียว ที่บอกว่าศาสนาที่ส่งให้ทุกท่านเป็นศาสนาเดียวกัน

۞ شَرَعَ لَكُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِۦ نُوحًا وَٱلَّذِىٓ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِۦٓ إِبْرَٰهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰٓ ۖ أَنْ أَقِيمُوا۟ ٱلدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا۟ فِيهِ ۚ كَبُرَ عَلَى ٱلْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ ۚ ٱللَّهُ يَجْتَبِىٓ إِلَيْهِ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِىٓ إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ

ความหมาย พระองค์ได้ทรงกำหนดศาสนาแก่พวกเจ้าเช่นเดียวกับที่พระองค์ได้ทรงบัญชาแก่นูหฺ และที่เราได้วะฮียฺแก่เจ้าก็เช่นเดียวกับที่เราได้บัญชาแก่อิบรอฮีม และมูซา และอีซาว่า พวกเจ้าจงดำรงศาสนาไว้ให้มั่นคง และอย่าแตกแยกกันในเรื่องของศาสนา แต่เป็นเรื่องใหญ่แก่พวกตั้งภาคีที่เจ้าเรียกร้อง เชิญชวนพวกเขาไปสู่ศาสนานั้น อัลลอฮฺทรงเลือกสำหรับพระองค์ผู้ที่พระองค์ทรงประสงค์ และทรงชี้แนะทางสู่พระองค์ผู้ที่ผินหน้าสู่พระองค์

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Ash-Shuraa 42:13)

มุสลิมเชื่อเรื่องนบีอย่างไร

การเชื่อในบรรดานบีเป็นหนึ่งในหลักศรัทธา 6 ประการ คู่กับการเชื่อในพระเจ้า คัมภีร์ และมลาอิกะฮ์

มุสลิมต้องเชื่อทุกท่าน จะเลือกเชื่อบางท่านแล้วไม่เชื่อบางท่านไม่ได้

ءَامَنَ ٱلرَّسُولُ بِمَآ أُنزِلَ إِلَيْهِ مِن رَّبِّهِۦ وَٱلْمُؤْمِنُونَ ۚ كُلٌّ ءَامَنَ بِٱللَّهِ وَمَلَـٰٓئِكَتِهِۦ وَكُتُبِهِۦ وَرُسُلِهِۦ لَا نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّن رُّسُلِهِۦ ۚ وَقَالُوا۟ سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا ۖ غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَيْكَ ٱلْمَصِيرُ

ความหมาย รอซูลนั้น (นะบีมุฮัมมัด) ได้ศรัทธาต่อสิ่งที่ได้ถูกประทานลงมาแก่เขา จากพระเจ้าของเขา และมุมินทั้งหลายก็ศรัทธาด้วย ทุกคนศรัทธาต่ออัลลอฮฺ และมลาอิกะฮ์ของพระองค์ และบรรดาคัมภีร์ของพระองค์ และบรรดารอซูลของพระองค์ (พวกเขากล่าวว่า) เราจะไม่แยกระหว่างท่านหนึ่งท่านใดจากบรรดารอซูลของพระองค์ และพวกเขาได้กล่าวว่า เราได้ยินแล้ว และได้ปฏิบัติตามแล้ว การอภัยโทษจากพระองค์เท่านั้นที่พวกเราปรารถนา โอ้พระเจ้าของพวกเรา! และยังพระองค์นั้น คือการกลับไป

(อัลกุรอาน ซูเราะฮ์ Al-Baqarah 2:285)

ท่านนบีเปรียบบรรดานบีว่าเหมือนพี่น้องที่มีพ่อคนเดียวกัน แม่ต่างกัน แปลว่ายุคและกฎบางข้ออาจต่างกัน แต่แก่นของศาสนาเป็นหนึ่งเดียว

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏ أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ، وَالأَنْبِيَاءُ إِخْوَةٌ لِعَلاَّتٍ، أُمَّهَاتُهُمْ شَتَّى، وَدِينُهُمْ وَاحِدٌ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ طَهْمَانَ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

ความหมาย ท่านนบีบอกว่า ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า ฉันเป็นคนที่ใกล้ชิดกับอีซา ลูกของมัรยัมมากที่สุด บรรดานบีเป็นพี่น้องกันเหมือนลูกพ่อเดียวกันต่างแม่ ศาสนาของพวกเขาเป็นหนึ่งเดียวกัน

(บันทึกโดย อัลบุคอรี หมายเลข 3443 · หลักฐานถูกต้อง เศาะฮีห์)

นี่คือเหตุผลที่มุสลิมรักและให้เกียรตินบีมูซาและนบีอีซา ซึ่งชาวยิวและชาวคริสต์รู้จักในชื่อ โมเสส และ พระเยซู

ข้อคิดจากเรื่องนี้

  • พระเจ้าไม่เคยทิ้งใคร ทุกยุคมีคนมาสอนให้ทำดี
  • นบีหลายท่านเจอเรื่องยากมาก แต่ไม่ยอมแพ้ ความอดทนเป็นเรื่องที่ทุกท่านมีเหมือนกัน
  • ทำผิดได้ แต่ต้องขอโทษ เหมือนนบีอาดัมและนบียูนุส
  • นบีทุกท่านเป็นพี่น้องกัน เราจึงให้เกียรติทุกท่านเท่ากัน

คำถามที่พบบ่อย

นบีคนแรกคือใคร

นบีอาดัม ท่านเป็นทั้งมนุษย์คนแรกและนบีคนแรก พระเจ้าสอนให้ท่านรู้จักขอโทษ แล้วให้อภัยท่าน

นบีคนสุดท้ายคือใคร

ท่านนบีมูฮัมหมัด อัลกุรอานเรียกท่านว่าคนสุดท้ายแห่งบรรดานบี มุสลิมจึงเชื่อว่าหลังจากท่านไม่มีนบีมาอีก

นบีกับรอซูลต่างกันอย่างไร

ทั้งคู่ได้รับคำสอนจากพระเจ้า รอซูลมักหมายถึงนบีที่ได้รับคำสอนชุดใหม่ไปประกาศกับกลุ่มชน รอซูลทุกท่านเป็นนบี แต่นบีไม่ได้เป็นรอซูลทุกท่าน

ทำไมไม่มีรูปวาดนบี

มุสลิมไม่วาดรูปนบีเลยสักท่าน เพื่อกันไม่ให้ใครเผลอบูชารูปแทนพระเจ้า และกันการวาดผิดไปจากความจริง ภาพประกอบในซีรีส์นี้จึงใช้ฉากธรรมชาติและสิ่งของในเรื่องแทน

นบีอีซาในอิสลามคือพระเยซูหรือเปล่า

ใช่ มุสลิมเชื่อว่านบีอีซาคือคนเดียวกับที่ชาวคริสต์เรียกว่าพระเยซู มุสลิมรักและให้เกียรติท่านในฐานะนบีคนสำคัญ ส่วนรายละเอียดความเชื่อของอิสลามเรื่องท่าน จะเล่าเต็มในตอนของนบีอีซา

อยากรู้ความหมายคำทางศาสนาที่เจอในซีรีส์นี้ เปิดคลังศัพท์อิสลามได้เลย

แหล่งอ้างอิง